Պատմություն

ՀՀ վաստակավոր կոլեկտիվ՝ Հայաստանի Ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը (ՀԱՖՆ), հիմնադրվել է 1925թ. մարտին՝ Արշակ Ադամյանի և Ալեքսանդր Սպենդիարյանի կողմից և տարիներ շարունակ ճանաչվել է նախկին Խորհրդային միության առաջատար նվագախմբերից մեկը: Այսօր այն հանդիսանում է Հայաստանում պրոֆեսիոնալ նվագախմբային արվեստի ազգային կենտրոն:

Տարբեր տարիներին նվագախումբը գլխավորել են Արշակ Ադամյանը, Ալեքսանդր Սպենդիարյանը, Սուրեն Չարեքյանը, Գևորգ Բուդաղյանը, Կոնստանդին Սարաջյանը, Միքայել Մալունցյանը, Օհան Դուրյանը, Միքայել Տերյանը, Մարտին Ներսիսյանը, Ռուբեն Վարդանյանը, Արամ Քաթանյանը, Դավիթ Խանջյանը, Վալերի Գերգիևը, Վահագն Պապյանը, Միքայել Ավետիսյանը և Լորիս Ճգնավորյանը: 2000թ. հոկտեմբերից ՀԱՖՆ-ի գեղարվեստական ղեկավարը և գլխավոր դիրիժորն է Էդուարդ Թոփչյանը:

ՀԱՖՆ-ի գործունեության հիմնական հանդիսավայրն է Արամ Խաչատրյան համերգասրահը: 1300 հանդիսականի համար նախատեսված այս սրահը Երևանի ճարտարապետական գոհարներից է` նախագծված Ալեքսանդր Թամանյանի կողմից: 

Նոր հազարամյակ մուտք գործելով Մաեստրո Էդուարդ Թոփչյանի ղեկավարությամբ` Ֆիլհարմոնիկը միտված է բարձրացնելու ունկնդրի երաժշտական պատրաստվածությունը` կանոնավոր կերպով հանդես գալով դասական և ժամանակակից սիմֆոնիկ, ինչպես և օպերային երաժշտության համերգներով: 

Իր հիմնադրման շրջանից՝ նվագախումբը կատարել է սիմֆոնիկ երկացանկի ծանրակշիռ մասը: Ֆիլհարմոնիկը լայնորեն ներկայացնում է նաև հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ և պարբերաբար իր ծրագրերում ընդգրկում նոր գործեր, որոնք հետաքրքրություն են ներկայացնում ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ հյուրեկ ունկնդիրների համար:

Նվագախմբի հետ ելույթ են ունեցել համաշխարհային հռչակ վայելող երաժիշտներ Դավիդ Օյստրախը, Սվյատոսլավ Ռիխտերը, Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը, Էմիլ Գիլելսը, Ռենատո Բրուզոնը, Սթիվեն Իսերլիսը, Միշա Մայսկին, Սերգեյ Նակարյակովը, Բորիս Բերեզովսկին, Նատալյա Գուտմանը, Ջուզեպե Ջակոմինին, Իզաբել Ֆաուստը, Ջուլյա Ֆիշերը, Պինխաս Ցուկերմանը, Գիդոն Կրեմերը, Յուրի Բաշմետը, Պլաչիդո Դոմինգոն և այլ հրավիրյալ արտիստներ, ինչպես և հայ առաջատար մենակատարներ և երիտասարդ խոստումնալից երաժիշտներ:

Նվագախմբի ելույթները ղեկավարել են Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայանը, Վիլլի Ֆեռերոն, Ֆրանց Կոնվիչնին, Կուրտ Մազուրը, Վալերի Գերգիևը և այլ մեծանուն դիրիժորներ: Վ.Գերգիևը հինգ տարի եղել է ՀԱՖՆ-ի գեղարվեստական ղեկավարը և գլխավոր դիրիժորը: ՀԱՖՆ-ի հետ սերտորեն համագործակցել են Գիա Կանչելին, Սոֆյա Գուբայդուլինան, Ռոդիոն Շչեդրինը և այլ հայտնի կոմպոզիտորներ: Հեղինակային համերգներով հանդես են եկել Արամ Խաչատրյանը, Դմիտրի Կաբալևսկին, Քշիշտոֆ Պենդերեցկին և այլ կոմպոզիտորներ:

ՀԱՖՆ-ը նաև հայ երաժշտարվեստի յուրահատուկ դեսպանն է աշխարհում և մշտապես հյուրախաղերով հանդես է գալիս արտերկրում: Նվագախմբի հետ ելույթ են ունենում հայ անվանի մենակատարներ Սերգեյ Խաչատրյանը, Քիմ Քաշքաշյանը, Սերգեյ Բաբայանը, Իզաբել Բայրաքդարյանը, Սուրեն Բագրատունին, Ալեքսանդր Չաուշյանը, Նարեկ Հախնազարյանը և այլք: 1989-ից ՀԱՖՆ-ը ակտիվորեն շրջագայել է ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ավստրիայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում, Լյուքսեմբուրգում, Լիբանանում, Իսպանիայում, Պորտուգալիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Հունաստանում, Իրանում, Կիպրոսում, Թուրքիայում, Ռուսաստանում, ԱՄԷ-ում:  Տեղի են ունեցել հյուրախաղեր Ճապոնիայում (2008թ., 15 համերգ),Սլովակիայում և Գերմանիայում (2010թ.) և Իտալիայի Ռիմինի, Չիտտա դի Կաստելլո, Մերանո և Ռավելլո քաղաքներում անցկացված 4 հեղինակավոր փառատոներում (2014թ.): 2015-ին կայացել են  հյուրախաղեր Ավստրիայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում, Սկանդինավյան երկրներում, ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում: 2016թ-ի հուլիսի 12-ին նվագախումբը համերգ է ունեցել Սանկտ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնում «Սպիտակ գիշերների աստղեր» հայտնի փառատոնի շրջանակում: 2017-ին նվագախումբը հյուրախաղերով մեկնեց Իսպանիա և Գերմանիա: 2018-ին հանդես եկավ Բեռլինի հեղինակավոր Konzerthaus համերգասրահում:

Երևանի քաղաքապետի որոշմամբ՝ 90-ամյակի առթիվ Հայաստանի Ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը պարգևատրվել է «Երևանի զինանշան» հուշամեդալով: 

2007 թվականից Հայաստանի Ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբն իրականացնում է Երևանյան միջազգային երաժշտական ամենամյա փառատոնը, որին մասնակցում են և վարպետության դասեր անցկացնում համաշխարհային ճանաչում ունեցող երաժիշտներ: Փառատոնի գեղարվեստական ղեկավարներն են Էդուարդ Թոփչյանը և Ալեքսանդր Չաուշյանը:

ՀԱՖՆ-ը թողարկել է ավելի քան 40 ձայնասկավառակ, որոնց թվում են «Հայկական ռապսոդիա»-ն (2011թ. շվեդական BIS ֆիրմա) և Մոցարտի Դաշնամուրի կոնցերտները՝ KV 238 և 415, «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» և «Դոն Ժուան» օպերաների նախերգանքները (2014թ., գերմանական Oehms Classics ֆիրմա): Ձայնասկավառակներն արժանացել են միջազգային քննադատների բարձր գնահատանքին: 2017-ին ԱՄՆ-ում՝ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի աջակցությամբ, հատուկ հրատարակությամբ թողարկվեց «Մոցարտ-Կոմիտաս-Խաչատրյան» ձայնասկավառակը 10.000 օրինակով: Նոր ձայնասկավառակը, որը կթողարկվի 2019-ին, ներառում է Չայկովսկու թիվ 6 և Խաչատրյանի թիվ 2 սիմֆոնիաները:

Հայաստանի Ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը հայ և միջազգային հայտնի մենակատարների հետ համատեղ լավագույնս ներկայացնում է Արամ Խաչատրյանի, Առնո Բաբաջանյանի, Էդվարդ Միրզոյանի, Ալեքսանդր Հարությունյանի, Ավետ Տերտերյանի և շատ այլ անվանի հայ կոմպոզիտորների երաժշտությունը:

Ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը շարունակում է իր ստեղծագործական բազմակողմանի գործունեությունը ժամանակակից միջազգային երաժշտական կյանքի պահանջներին համընթաց: